geen titel

Ik weet zeker dat het geen succes is. Dat schreef Tchaikovsky over zijn vijfde symfonie.

Het werk was volgens hem ongelijkmatig, onzeker en gekunsteld en hij er werd er diep wanhopig van. Heeft het daarom geen titel? De symfonie die hij in 1885 componeerde heeft inderdaad iets verontrustends. Qua sfeer, niet qua compositie techniek. Er klinken onvervulde verlangens en angsten in prachtige melodieën en bijna hysterische climaxen. Pas in de finale wordt de tragische sfeer doorbroken, maar dat is te laat om het unheimliche gevoel van je af te schudden. Ik vind het super mooi en een beetje spooky.

Tchaikovsky zag vooral in de tweede helft van zijn leven de symfonie als dé manier om zijn gevoelens te uiten. Een relaas van emoties en gedachten en voor ons een 1-op-1 weergave van zijn psyche.

Tchaikovsky schreef er zeven. De eerste klinkt relatief kalm, de laatste klinkt ronduit eenzaam en is bovendien onvoltooid: hij stierf voor hij deze af kon maken. Zijn leven was op zijn zachtst gezegd turbulent. Tegen de tijd van zijn vijfde symfonie had hij meerdere grote liefdes verloren, zowel man als vrouw, poging tot zelfmoord gedaan en bovendien een crisis in zijn Russische identiteit. Het noodlot was overal en dus ook in zijn vijfde symfonie. Logisch dat het hem op de zenuwen werkte.

Sommigen zien zijn welbekende balletten – denk aan Doornroosje, denk aan de Notenkraker – als een soort uitvlucht naar de frivole wereld, luchtig en vrolijk, met gekke sprongen en glitter kostuum. In feite waren ze de perfecte manier om zijn neuroses te sublimeren.

Het Gelders Orkest speelt 18 en 26 december zowel het Notenkraker ballet als Symfonie nummer 5. Ik raad aan je nog even in het programma te verdiepen: met iets meer uitleg weet je beter waar je naar kunt luisteren en wat je kunt horen en dat is bij Tchaikovksy heel veel.


de symfonieën van Tchaikovsky
symfonie nr. 1 in g Winterdagdromen
symfonie nr. 2 in c Klein-Russische
symfonie nr. 3 in D Poolse
Manfred symfonie in b
symfonie nr. 4 in f Noodlot (onofficieel)
symfonie nr. 5 in e geen titel
symfonie nr. 6 in b PathétiqueSymfonie nr. 7 in Es Onvoltooid

Comments are closed.