object of affection

Noemde ik twee weken geleden het viola da gamba duo Les voix humaines, deze week is het Quatuor Mosaïques. Wat? Bachs Kunst der Fuge. De kunst van de fuga.

Door de eeuwen heen een object of affection en niet alleen van uitvoerenden of Bachliefhebbers. Bach himself was geïnteresseerd, gepassioneerd, geobsedeerd door de fuga. En al zijn hele leven. Dat blijkt wel uit de titel, zou je denken. Kunst. Pretentieus? Het was niet Bach die zijn werk van 14 fuga’s deze naam gaf. Hij noemde het zelf contrapunctus: letterlijk vertaald tegenpunt, in de muziek wordt het toevoegen van een tegenstem bedoeld. Bachs zoon Carl (Philipp Emanuel) verhief het tot een Kunst.

Sinds de 14e eeuw zijn componisten en muziekwetenschappers geobsedeerd door het fenomeen imitatie in muziek. Die obsessie uitte zich in twee vormen: de canon en de fuga. Bij de canon wordt een melodie of thema letterlijk geïmiteerd en dat blijft oneindig zo doorgaan. Zoals in Vader Jacob.

Maar bij een fuga wordt er met dit principe gespeeld. Het thema wordt bijvoorbeeld uitgebouwd of kleiner gemaakt. Dat klinkt nog simpel. Maar het kan ook zó worden geschreven, dat het van achter naar voor hetzelfde klinkt als van voor naar achter. Of in spiegelbeeld. Of in verschillende toonsoorten en combinaties van al deze technieken! Ouf.

Kunst, dus. En één die Quatuor Mosaïques graag laat horen. De naam van dit clupje? Net als mozaïek kun je muziek op verschillende niveaus tegelijk ervaren. Als één geheel, als een heleboel flonkerende details, of focussend op een fragment. Zo benadert het Frans-Oostenrijkse strijkkwartet, op authentieke instrumenten, het Barok-repertoire.

Het beste barok strijkkwartet van dit moment, wordt wel gezegd. Eén die de Kunst der Fuge waardig is. Zaterdag 20 februari speelt Quatuor Mosaïques in de kleine zaal van Het Concertgebouw

PS: over de Kunst der Fuge is zo veel meer te vertellen. Een goed begin is dit essay van Leo Samama!

Contrapunctus

Comments are closed.