Women are making opera

So, this is not my work, but I had to share it. Because we are and it’s awesome!

Women are making opera. And it’s not easy
by William Robin | photgraphy © Krista Schlueter for New York Times

meredith-monk

 

Work in silence

Work in silence, let success make the noise (yeas, quoting Frank Ocean)

Silence, want afgelopen zes weken was het 24/7 opera. In het kader van De Nationale Opera Talent mocht ik assistent-regisseur zijn bij de opera die geen opera is, maar verwerd tot een van de mooiste opera’s van De Nationale Opera.

Success, dus, want sinds de première regent het sterren.

Ik heb ongelofelijk veel gezien, gehoord en geleerd, van een amazing artistiek team, een amazing cast, dansers en spelers.

Up next:

monika-1

PS:

NRC
Volkskrant
Theaterkrant
Operamagazine

Disco en de Corvette Stingray

car

Dit artikel verscheen in Operamagazine

Een intense beat galmt door de gigantische loods waar Don Giovanni een spoor van vernieling achterlaat. Dit is geen Mozart. Dit is Holland Opera met Joke Hoolboom als regisseur.

Nog voor de opera begint zijn we al onder de indruk. Holland Opera koos als locatie de Werkspoorkathedraal, een monumentale industriehal van metaal en glas langs het Amsterdam-Rijnkanaal. Halverwege de voorstelling zien we door de metershoge ramen de lichten van een voorbijvarend schip. Ja, we zijn nu al onder de indruk.

Kies je als gezelschap voor een dergelijke locatie, dan ben je bijna verplicht de ruimte te integreren in je voorstelling. Holland Opera doet dat. Het decor van deze Don Giovanni vormt een nachtclub zoals je van het cliché verwacht: een weinig inspirerend vierkant met rookmachines, roze discolampen en vlagen van pompende muziek als de deuren opengaan. De Nieuwe Philharmonie, onder leiding van Johannes Leertouwer, zit daar bovenop, het publiek op een tribune ertegenover. Tot diep in de loods lopen ijzeren trappen. De katrollen en zware ijzeren haken die de Werkspoorkathedraal eigen zijn, worden regelmatig belicht. Het is een wirwar van staal en metaal en doet denken aan de brandgangen in New York, of een verlaten industriegebied aan de Amerikaanse west kust.

Al 25 jaar had Joke Hoolboom de droom om van Don Giovanni een locatievoorstelling te maken. Ze kortte het verhaal drastisch in (zonder ouverture en bijna geen tweede akte) naar een aangename één uur en drie kwartier en maakte van de titelpersoon de foute man van nu. Goed gecast: Martijn Cornet ís de snelle jongen, met de mooie auto en de soepele moves. Slick, zoals de Amerikaanse term luidt, als hij wegscheurt in zijn gele Corvette Stingray. Terwijl hij flirtend, verleidend, verkrachtend en moordend een steeds grotere ravage aanricht, wordt zijn speelvloer groter en zijn eenzaamheid ook. Letterlijk: langzaam verwijdert het decor zich van het publiek. Credits voor ontwerper Douwe Hibma en de manier waarop hij met de zes deuren van de discotheek weet te spelen.

Maar nog mooier zijn misschien wel Jenia Kasatikina, Carlo Camagni, Chris Havner, Paolo Yao en Jeroen van Acker. Geen zangers, maar dansers die de Don achtervolgen. Als geweten (of plaaggeesten? Of slachtoffers?) lijken ze hem te confronteren met zijn daden. Als er al scenes zijn die kunnen inzakken in deze voorstelling, dan zijn deze vijf wel diegenen die dat voorkomen.

Auto’s, disco’s, elektronische muziek; Don Giovanni is overduidelijk van nu. Echter, hoe cool de wegscheurende auto’s en de abseilende Don Giovanni er ook uitzien, wat mij betreft had het allemaal verder doorgevoerd mogen worden. Het is waanzinnig aan de buitenkant, maar lijkt inhoudelijk nog niet optimaal uitgewerkt. Leporello zit strak in het pak, maar waarom de vrouwen in die jurken en ballerina’s? Het maakt onnodig tuttig, iets wat de rollen van Donna Anna, Elvira en Zerlina niet kunnen gebruiken. Juist niet in een Don Giovanni van nu.

Overigens doet dat niets af aan de kwaliteiten van hun vertolkers. Lilian Farahani maakt Zerlina dynamisch en sexy, in de prachtige stem van Leonie van Veen hoor je de kilheid van Donna Anna na haar traumatische ervaring en Fenna Ograjensek is gelukkig een niet zo hysterische Donna Elvira, maar een geloofwaardig verlaten vrouw.

Een puntje van aandacht: het versterkte geluid maakt de stemmen altijd en overal – tijdens autoritjes, op vijftig meter afstand, rondrennend in het publiek, hangend in de lucht – voor iedereen verstaanbaar, maar ook vlakker dan ze moeten zijn en te weinig dynamisch. In het begin kunnen zangers en orkest elkaar niet altijd vinden.  Wellicht wordt dat nog beter komende voorstellingen.

Op de Facebookpagina van Holland Opera staat een foto van de drie auto’s met daaronder: voor ieder wat wils. Dat is deze Don Giovanni ook.


Holland Opera i.s.m. Nieuwe Philharmonie Utrecht onder leiding van Johannes Leertouwer.

Regie
Joke Hoolboom

Cast
Don Giovanni: Martijn Cornet
Leporello: Rick Zwart
Donna Anna: Leonievan Veen
Don Ottavio: Erik Slik
Donna Elvira: Fenna Ograjensek
Zerlina: Lilian Farahani
Il Commendatore: Sinan Vural

Dans
Jenia Kasatikina, Carlo Camagni, Chris Havner, Paolo Yao, Jeroen van Acker.

 

 

De illusies van Serge van Veggel

Serge van Veggel repeteert voor de voorstelling Dr. Miracle’s last illusion. Met zijn gezelschap OPERA2DAY in Den Haag heeft hij het verhaal bedacht. Er worden delen van andere opera’s gebruikt voor de tekst en muziek

Hoe is het ooit zover gekomen, de liefde voor opera?

‘Toen ik 17 was, werd ik overrompeld door een opera. In ging twee keer per week in de schouwburg naar een theatervoorstelling en wilde iets stoffigs als een opera ook proberen. Bij de eerste strijkersklanken van Verdi’s La Traviata was ik verkocht. Sindsdien is het een verslaving.’

Hoe ga je te werk?

De muziek en de tekst liggen bij de meeste opera’s vast. Als regisseur probeer ik stukken met toneelspel en beelden tot leven te wekken. Soms plaats ik een stuk in een andere context.’

Hoe ziet zo’n repetitieperiode eruit?

De repetities bereid ik ’s ochtends vroeg voor. Ik verwerk dan ideeën van de dag ervoor. In de studio volg ik een ingewikkeld rooster, om met alle zangers en spelers hun scènes te oefenen. In de pauze pak ik mijn rust.

Ik vind het belangrijk om opera met modernere kunstvormen te combineren. Dit keer is dat illusionisme. Het personage Dr. Miracle vermoordt met zijn nieuwe goochelmethode allerlei mensen. De vraag is of dit per ongeluk gebeurt of dat hij ze expres laat verdwijnen.’

Wat maakt deze voorstelling voor jou een uitdaging?

‘Door de trucs is het één van de ingewikkeldste opera’s die ik ooit heb gemaakt. Als iemand op het podium vanuit een watertank moet verdwijnen, moet zo’n moeilijke truc de tekst of muziek niet in de weg zitten. Tijdens de repetities ga ik zien of de opzet in het theater werkt. Lukken de trucs niet, dan zullen we weer terug moeten naar de repetitieruimte.’

Dr. Miracle’s last illusion van OPERA2DAY i.s.m. New European Ensemble, De Dutch Don’t Dance Division en de Koninklijke Schouwburg in Den Haag

Meer info: www.opera2day.nl

Dr. Miracle2

Short cut Wagner

Short cut? Dat klinkt niet echt als Wagner. Het ontstaan van de Colón Ring bracht dan ook de nodige commotie met zich mee.

In 2012 kreeg de Duitse pianist en dirigent Cord Garben het idee om van Richard Wagners monumentale werk Der Ring des Nibelungen een korte versie te maken: één voorstelling van zeven uur.

What? Wie bekend is met de Ring weet dat de tetralogie ongeveer 15 uur duurt, verdeeld over vier opera’s en dus ook over vier verschillende voorstellingen. Maar Katharina Wagner, kleindochter van en artistiek bestuurslid van Bayreuth, vond het hoe dan ook een goed idee. Zij zou het stuk regisseren in het theater van Colón. Maar daar begint het libretto. Halverwege de repetities houdt ze er mee op, claimend dat Colón niet kan voldoen aan haar hoge toneel- en regie eisen. Achteraf bleek dat ze eigenlijk elders verplichtingen had. Oups.

Regisseur Argentine Valentina Carrasco van het Catalaanse gezelschap La Fura dels Baus was de deus ex machina. Maar terwijl het artistiek team werd gered, werd de subsidie van de gemeente gehalveerd en daarmee ook het aantal voorstellingen: niet vier, maar twee Colón Rings zouden worden uitgevoerd. What to do?

Componist Gorben maakte een Ring die begon om half drie ’s middags en eindigde om half twaalf ‘s avonds. De lange dialogen, de herhalingen en andere fragmenten die weinig van dienst waren voor de verhaallijn van het Nibelungen verhaal, haalde hij er uit, net als behoorlijk wat muziek (de prelude van Siegfried in Götterdämmerung) en een aantal personages (Donner, Froh uit Das Rheingold en Erda uit Götterdämmerung).

Regisseur Carrasco maakte een regie in de de avant-garde stijl die La Fura eigen is. Geen mythe, maar een hoog gebouw in het Argentinië van de jaren zeventig, met wasvrouwen in plaats van Rijnmeisjes, Alberich van een normale lengte, Fafner in een rolstoel en nog veel meer.

Brava zendt de hele Colón Ring uit: 11 en 12 april om 20.30 | 13 en 14 april om 14.00 uur

The colon Ring

Only the sound remains

Only the sound remains: hemels én aards

Amsterdam, 23 maart 2016
door Kenza Koutchoukali

Een hemelse opera: dat is het eerste wat je leest op de website van De Nationale Opera bij het zoeken naar Only the sound remains. De double bill van componiste Kaija Saariaho en regisseur Peter Sellars bewees dinsdag inderdaad hemels te zijn. Maar tegelijk ook aards.

Only the sound remains ging vorige week dinsdag in première in het kader van het Opera Forward Festival. Ik hoorde tot nu toe dat de opera te lang was, de spanning niet kon vasthouden en wel erg veel concentratie vroeg van het publiek. Third time’s a charm? Zou kunnen, want dinsdagavond was de derde voorstelling en ondanks een wat lang eerste deel, was ik enthousiast. [..]

Verder lezen? Het hele artikel staat in Operamagazine

Only the sound remains

©Petrovsky and Ramone for Dutch National Opera 15|16

 

hitjes

‘Wil je een hit schrijven, zorg dan voor een zingbare melodie’, wordt ook wel in de popscene gezegd. Verdi had het goed begrepen.

Hij schreef een gigantisch oeuvre aan hitopera’s die nog steeds populair zijn en dat ondanks een moeilijke aftrap: achtereenvolgens werd hij afgewezen op het conservatorium, overleden zijn beide zoontjes en later ook zijn vrouw, allen door ziekte. Het kwam zijn werk niet ten goede en de eerste opera’s van zijn hand na deze trieste gebeurtenissen werden dan ook weggefloten.

Maar dan komt Nabucco, waarin Verdi’s gevoel voor drama en emotie al zichtbaar wordt.

Wellicht denk je bij drama en emotie aan gebroken harten, romantische liefde, een populair opera thema. In I Lombardi alla prima crociata (1843) gaat het echter om politieke gevoelens en de dramatische geschiedenis van twee broers die tot een uiterste komt als ze tegenover elkaar komen te staan tijdens een crociata: kruistocht.

Tien jaar later bereikt Verdi een ander emotioneel hoogtepunt met Rigoletto (1851), Il trovatore (1853) en La traviata (1854). Deze werken zouden hem de belangrijkste operacomponist van zijn tijd maken. Kon hij zichzelf overtreffen? Het antwoord is Aida (1871): een opera met momenten van grote intimiteit en een HD weergave van menselijke emotie. Maar ook meer dan een liefdesgeschiedenis, waarin Egyptische veldheer Radamès verliefd is op Ethopische slavin Aïda.

De productie van Aida liep vertraging op toen de eerste sopraan ziek werd. Verdi had wat tijd te doden. Zijn strijkkwartet in e-mineur (1873) was het resultaat en ook de enige kamermuziek die we van hem hebben. Wat een geluk: het wordt beschouwd als een van de beste composities uit de 19e eeuw in dit genre.

in the eye of the beholder

Ouf, opera als film? Het is een van de weinig aan opera gerelateerde dingen waar ik niet meteen wild enthousiast van word. Eerder sceptisch.

Opera is een genre dat veel fantasie van zijn publiek vraagt. Kijk naar een gemiddelde productie en zie hoe weinig er staat. Metalen platen als bos. Vellen bladmuziek als vogels. Een zin van tien minuten of een compleet leeg toneel, maar zangers die elkaar niet horen.

Opera in the eye of the beholder.

Dat is wezenlijk anders dan bij boeken of films, waarbij de lezer zelf alles visualiseert of waarbij alles* al gevisualiseerd is. Ik denk dat opera precies genoeg moet bieden om publiek aan het werk te krijgen. Zijn zang en spel fenomenaal, dan wordt het verhaal geloofwaardig en gaat het publiek mee in een illusie, om die vervolgens alleen maar verder uit te diepen. Zich te identificeren met wat er op toneel gebeurt.

Bij opera als film krijg je een rare mengvorm. De vraag om illusie, maar het beeld is al gegeven. Een beeld waarin mensen zingen, somewhat dansen op een plek waar jij en ik kunnen rondlopen: ongeloofwaardig.

Ik keek dus niet echt uit naar Peter Grimes on Aldeburgh Beach.

Deze filmversie van Benjamin Brittens Peter Grimes werd gemaakt in 2013, geknipt en geplakt uit drie live performances op het Britse Aldeburgh Beach, de plaats waar Britten zelf woonde en werkte. Benjamin Britten componéérde de zee: de dansende golven, de kilte in de avond en de dreiging van de ontembare, onmenselijke oppervlakte. Als beginnend regisseur kreeg ik ooit het advies mee: probeer niet te verbeelden wat de muziek al laat zien. Maar regisseur Tim Albery begreep wat deze locatie toevoegde. Hij plaatste het publiek op het strand, zodat het verhaal van Peter Grimes zich ontvouwt met op de achtergrond de steeds donker wordende zee. Alan Oke (Grimes himself) is het personage dat Britten en zijn librettist voor ogen hadden: ruwe bolster, blanke pit en met een prachtige stem (luister naar: Now the Great Bear and Pleiades). Giselle Allen als Ellen Orford zingt met grote overtuiging en maakt haar scenes met The Boy tot de mooiste van de film.

Ik keer naar een film en zag opera. It’s all in the eye of the beholder.

De Nederlandse tv-première van Peter Grimes on Aldeburgh Beach is zaterdagavond 28 november te zien op Brava

*natuurlijk nooit alles. Een van mijn favoriete filmregisseurs P.T. Anderson maakt producties zonder onzin, maar mét ruimte voor fantasie.

Brava blog - Peter Grimes - beeld2
building the set on Aldeburgh Beach

 

forever young

Creëer je eigen werkelijkheid. Het is de eerste les die ik leerde als dramaturg to be, vergapend aan de kennis die voorhanden was in de bibliotheek van De Nationale Opera, beschouwend met de creativiteit van iemand die de wereld nog niet kent: creëer je eigen werkelijkheid.

Verfoei de kennisdrang, schreef Goethe echter. Veracht
Gerust de hoogste mensenkracht
Vergaap je aan mijn duivelswerken
Mogen de leugengeest je sterken,
die steeds onstuitbaar voorwaarts gaat.

Faust. In 1859 ging Faust van Charles Gounod in première.  Schreef ik eerder dat iedereen een Carmen heeft, iedereen heeft ook een Faust. Inclusief Gounod, zo bleek uit zijn mémoires. Faust liet hem maar niet los; Gounod droeg Goethes teksten bij zich, maakte notities en tekeningen, tot hij zeventien (!) jaar later toegaf aan zijn vocatie en zich met een golden team, schrijvers Michel Carré en Jean Barbier, op het duivelswerk stortte.

Faust is gebaseerd op het 16e-eeuwse volksverhaal over de man die zijn ziel aan de duivel verkoopt. Als Docteur Faust aan het eind van zijn leven ontdekt dat hij als mens nooit alles zal weten, kan hij niet leven met die gedachte. Hij roept de hulp van de duivel in: Méphistophélès. Faust vraagt niet om rijkdom, macht of roem, maar om iets anders: de jeugd.

Het werd een van zijn beste opera’s en staat bekend om de prachtige muziek. De opera had ook Marguerite kunnen heten, naar het vrouwelijke hoofdpersonage dat een onverdeeld belangrijke plaats inneemt. De schoonheid van haar aria’s is groot. Luister als amuse naar de uitbundige Juwelen-aria Ah, je ris de me voir si belle of het gebed Seigneur, daignez permettre!

Faust van Gounod is vrijdag 6 november om 20.30 te zien op Brava.


credits
Het Gelders Opera- en Operette Gezelschap
Symfonieorkest Nijmegen
dirigent Hans Lamers
regie Frans Meewis

synopsis
I  Zijn hele leven heeft de oude Docteur Faust zich verdiept in de wetenschap. Maar als hij aan het eind van zijn leven ontdekt dat hij als mens nooit alles zal weten, kan hij bijna niet leven met die gedachte. Hij roept de hulp van de duivel in: Méphistophélès. Als deze verschijnt, vraagt Faust niet om rijkdom of macht of roem, maar om iets anders, volgens hem het kostbaarste wat er bestaat: jeugd.
Méphistophélès stemt in, maar op één voorwaarde: vanaf nu is Faust op aarde zijn meester, in de hel zullen de rollen omgedraaid zijn. Faust aarzelt. Een pact met de duivel? En dan laat Méphistophélès een visioen zien van de beeldschone Marguerite. Faust twijfelt niet langer en gaat akkoord. Onmiddellijk verandert hij in een jonge edelman.

II  Het is kermis in de stad. Valentin en Wagner zijn opgeroepen om te vechten en hebben hun laatste leuke avond met vriend Siebel voor vertrek. Maar dan komt Méphistophélès en leest hen ongevraagd de hand: Wagner komt om in zijn eerste gevecht, Siebel kan geen bloem meer aanraken zonder dat deze dood gaat en Valentin wordt gedood door een bekende. Dan brengt Méphistophélès een toost uit op Marguerite, volgens Valentin een grote belediging. Hij trekt zijn zwaard, maar deze breekt op onverklaarbare wijze door midden.
Faust wordt door Méphistophélès naar Marguerite geleid. Als Faust haar om een dans vraagt, weigert zij verlegen, maar met zo veel charme dat hij betoverd achter blijft.

III  Siebel probeert een bos bloemen te plukken voor Marguerite, maar zoals voorspeld verwelken ze meteen. Met heilig water lukt het hem de betovering te verbreken. Faust en Méphistophélès zien het gebeuren en komen in actie: naast de bloemen van Siebel legt Faust een juwelenkistje. Als Marguerite de juwelen vindt, vertelt haar buurvrouw dat ze van een onbekende aanbidder zijn. Dan maken Faust en Méphistophélès hun entree. Terwijl Méphistophélès zich bezig houdt met Marthe, laat Faust zijn charmes los op Marguerite.

IV  Faust heeft Marguerite na een korte affaire verlaten. Het kind uit hun relatie maakt van Marguerite een schande. De enige die nog met haar om wilt gaan is haar oude vriend Siebel. Wagner en Valentin keren terug van de strijd. Als Valentin ziet wat zijn zus is aangedaan, gaat hij het duel aan met Faust. Natuurlijk maakt hij geen schijn van kans met Méphistophélès aan de kant van Faust. Als hij sterft, hoort Marguerite hoe hij haar vervloekt. Totaal overstuur zoekt ze toevlucht in de kerk. Ze bidt om vergeving, maar als ze de stem van Méphistophélès hoort zeggen dat ze voor altijd verdoemd is, wordt ze waanzinnig.

V  Marguerite wordt beschuldigd van moord op haar kind. Als Méphistophélès aan Faust in een visioen laat zien hoe Marguerite, met een bloedrood lint om haar nek, in de gevangenis, haar vonnis afwachtend, besluit hij naar haar toe gaan. Haar verzwakte geest lijkt hem te herkennen: de eerste ontmoeting tussen geliefden is een krachtige herinnering. Faust wordt overmand door spijt. Dan verschijnt Méphistophélès en raakt Marguerite in paniek. Ze bidt om hemelse bescherming en sterft. Méphistophélès probeert haar nog te vervloeken, maar een koor van engelenstemmen klinkt en verkondigt dat zij is gered. Haar ziel gaat naar de hemel.